Poreska olakšica od 50 odsto zvuči primamljivo, ali u praksi mnogi ne znaju da li se odnosi na njih, koliko zapravo mogu da uštede i šta moraju da urade da bi to pravo ostvarili. Odgovor počinje od pitanja ko u Srbiji uopšte plaća godišnji porez na dohodak.
Ne samo bogati
Godišnji porez na dohodak građana ne plaćaju svi zaposleni, već samo oni čiji ukupni godišnji prihodi pređu zakonom propisani prag. Za prihode ostvarene u 2025. godini taj prag iznosio je 5.439.096 dinara neto, što odgovara trostrukom iznosu prosečne godišnje zarade. U obračun ulaze zarade, prihodi od samostalne delatnosti, autorski honorari i drugi prihodi, posle plaćenih poreza i doprinosa. Prag za prihode ostvarene u 2026. godini zavisi od prosečne godišnje zarade u toj godini i biće poznat tek kada ti podaci budu objavljeni, pa se primeri u nastavku, radi ilustracije, zasnivaju na pragu za 2025. godinu.
Dohodak iznad praga, umanjen za lične odbitke, čini poresku osnovicu. Na osnovicu do 10.878.192 dinara (šestostruki iznos prosečne godišnje zarade) plaća se porez po stopi od 10 odsto, a na deo osnovice iznad tog iznosa stopa je 15 odsto.
Kako funkcioniše poreski kredit
Zakon predviđa da obveznik koji uloži novac u alternativni investicioni fond, odnosno kupi investicione jedinice takvog fonda, može da umanji svoj godišnji porez i ostvari poresku olakšicu. Olakšica može da iznosi najviše 50 odsto iznosa uloženog u toj kalendarskoj godini, ali ni u kom slučaju više od 50 odsto utvrđenog godišnjeg poreza.
Da biste iskoristili punu olakšicu, potrebno je da ulaganje bude barem jednako iznosu poreza koji biste inače platili.
Koliko to iznosi u stvarnim brojkama
Uzmimo osobu čiji su ukupni neto prihodi u 2025. godini iznosili osam miliona dinara. Iznad praga od 5.439.096 dinara ostaje 2.560.904 dinara, na koje se plaća porez od 10 odsto, odnosno oko 256.090 dinara. Ako je ta osoba tokom godine uložila najmanje 256.090 dinara u alternativni investicioni fond, njen porez može da se umanji za polovinu, odnosno za oko 128.045 dinara. Umesto 256.090, plaća oko 128.045 dinara. Uz to, uložena sredstva ostaju investirana u fondu, a rast vrednosti investicione jedinice dovodi do povećanja vrednosti njenog ulaganja i ostvarivanja pozitivnog prinosa.
Kod veće osnovice računica je izraženija. Osoba sa neto prihodima od 15 miliona dinara imala bi oporezivi dohodak od 9.560.904 dinara i porez od oko 956.090 dinara. Ulaganjem od najmanje toliko u alternativni fond mogla bi da umanji porez za oko 478.045 dinara, odnosno više od 4.000 evra.
Navedeni primeri ne uključuju lične odbitke koje zakon priznaje obvezniku i izdržavanim članovima porodice, kao ni dodatnu olakšicu za obveznike mlađe od 40 godina. One dodatno smanjuju oporezivu osnovicu, pa je stvarni porez, a time i maksimalni poreski kredit, u pojedinačnim slučajevima niži.
Kako se pravo ostvaruje
Ulaganje mora da bude izvršeno u novcu i u celosti uplaćeno u kalendarskoj godini za koju se obračunava porez. Poreska olakšica se zatim iskazuje u prijavi za godišnji porez na dohodak, koja se podnosi do 15. maja naredne godine.
Najvažniji uslov odnosi se na vreme držanja investicionih jedinica. Prema izmenama zakona koje se primenjuju od 1. januara 2026. godine, ulagač gubi pravo na poreski kredit ako investicione jedinice proda u godini ulaganja ili u naredne dve kalendarske godine (ranije je taj rok iznosio tri godine). U tom slučaju dužan je da u roku od 30 dana o tome obavesti Poresku upravu i vrati iskorišćeni kredit, uz pripadajuću kamatu. Novac uložen radi poreske olakšice zato treba da bude novac koji vam neće trebati do kraja druge kalendarske godine nakon ulaganja, što za ulaganje u 2026. godini znači do kraja 2028. godine.
Porez kao jedna od prednosti
Poreska olakšica može značajno da poboljša ukupan rezultat ulaganja, ali ne bi trebalo da bude jedini razlog za odluku. Alternativni investicioni fondovi mogu doneti veći prinos od štednje, ali nose i veći rizik, uključujući mogućnost gubitka dela uloženog novca, i namenjeni su ulagačima koji mogu da ostave novac po strani neko duže vreme. Prethodni prinosi ne garantuju buduće rezultate.
Za one koji ionako planiraju dugoročno ulaganje, a plaćaju godišnji porez na dohodak, poreski kredit znači da im se do polovine uloženog iznosa vraća kroz niži porez. Zato vredi proveriti da li ispunjavate uslove pre nego što u maju 2027. godine platite pun iznos poreza.